Süt dişleri, alttan gelecek kalıcı dişler için en mükemmel doğal yer tutuculardır. Bir süt dişi çürük ya da travma nedeniyle zamanından önce kaybedildiğinde, komşu dişler boşluğa doğru kaymaya başlar ve kalıcı dişin süreceği alan daralır. Yer tutucu, bu boşluğu koruyarak kalıcı dişin doğru yerden sürmesini desteklemek amacıyla Doç. Dr. Sezin Özer tarafından çocuğa özel olarak planlanır.
Süt dişi erken kaybedilirse ne olur?
Süt dişleri yalnızca çiğnemeye yaramaz; konuşmanın gelişimine katkıda bulunur ve alttan gelecek kalıcı dişlerin yerini korur. Bir süt dişi erken kaybedildiğinde komşu dişler bu boşluğa doğru kaymaya, özellikle arkadaki birinci büyük azı dişi öne doğru eğilmeye başlar.
Bu kaymanın sonucunda kalıcı dişin sürmesi için gereken mesafe kaybolur: diş ya süremez ve gömülü kalır, ya yanlış bir konumdan sürer ya da diğer dişleri sıkıştırarak çapraşıklığa yol açar. Yer kaybının büyük bölümünün çekimi izleyen ilk altı ay içinde gerçekleştiği bilindiğinden, değerlendirme için hızlı davranmak önemlidir.
Yer tutucuya her zaman gerek var mıdır?
Hayır; yer tutucu kararı her süt dişi çekiminden sonra otomatik olarak verilmez. Doç. Dr. Sezin Özer, röntgen görüntüsü üzerinden alttaki kalıcı dişin gelişim düzeyini, kemik içindeki konumunu ve tahmini sürme zamanını değerlendirir.
Kalıcı dişin sürmesine altı aydan uzun bir süre olduğu öngörülüyorsa, genellikle yer tutucu yapılması önerilir. Sürme çok yakınsa aparey gerekmeyebilir; bu durumda boşluk düzenli kontrollerle izlenir.
Yer tutucu çeşitleri
Yer tutucular; eksik dişin konumuna, tek ya da çift taraflı oluşuna ve çenedeki duruma göre farklı tasarımlarda hazırlanır. Başlıca tipler şunlardır:
- Bant ve loop: tek taraflı, tek diş eksikliğinde kullanılan sabit aparey
- Distal shoe: birinci kalıcı azı sürmeden ikinci süt azısı kaybedildiğinde uygulanır
- Alt lingual tutucu ark: alt çenede iki taraflı diş eksikliğinde tercih edilir
- Nance aygıtı / transpalatal ark: üst çenede iki taraflı diş eksikliğinde kullanılır
Kullanım süresi ve bakım
Yer tutucu, alttaki kalıcı diş sürmeye başlayana kadar ağızda kalır; bu süre çocuğun gelişimine göre değişir ve düzenli kontrollerde röntgenle takip edilir. Kalıcı diş diş etini geçip sürmeye başladığında aparey hekim tarafından çıkarılır.
Kullanım boyunca ağız hijyenine özen gösterilmesi, sakız ve karamel gibi yapışkan gıdalardan kaçınılması önemlidir. Apareyde gevşeme, kırılma ya da batma hissi olursa beklemeden kliniğe başvurulmalıdır; çoğu sorun kısa bir seansla giderilebilir.
Tedavi adım adım
Muayene ve röntgen değerlendirmesi
Kaybedilen dişin bölgesi incelenir; alttaki kalıcı dişin konumu ve tahmini sürme zamanı röntgenle değerlendirilerek apareye gerek olup olmadığına karar verilir.
Ölçü alınması ve tasarım
Yer tutucu gerekli görülürse çocuğun ağzından ölçü alınır ve eksikliğin konumuna uygun aparey tipi laboratuvarda kişiye özel hazırlanır.
Apareyin yerleştirilmesi
Hazırlanan yer tutucu ağıza uygulanır; uyumu ve kapanışla ilişkisi kontrol edilir, çocuğa ve aileye kullanım kuralları anlatılır.
Takip ve çıkarma
Düzenli kontrollerde aparey ve kalıcı dişin gelişimi izlenir; kalıcı diş sürmeye başladığında yer tutucu hekim tarafından çıkarılır.
